Waar blijft de innovatie in het sociaal domein!?

Al in 2014, aan de wieg van de transformatie, stelde de Raad Maatschappelijke Ondersteuning dat professionals en maatschappelijke organisaties innovatief moeten zijn om zorgvragers te ondersteunen bij hun hulpvraag. We zijn ondertussen al drie jaar verder, maar waar blijft deze innovatie in het sociaal domein?

Het idee achter innoveren binnen het sociaal domein is eenvoudig. De overheid heeft een belangrijke rol in het stimuleren van verandering naar meer zelfredzaamheid en samenredzaamheid. Door – gezamenlijk met maatschappelijke partners – de zorg anders in te richten, zou er een verschuiving moeten plaats vinden van specialistische zorg naar generalistische en vrij-toegankelijke zorg. Gemeenten zullen dus anders moeten handelen, bijvoorbeeld door innovatie en diversiteit te stimuleren. Vooralsnog blijven deze innovaties echter uit.

Landelijk zijn er dus nog weinig spraakmakende voorbeelden te zien van het innovatief inrichten van de (jeugd)zorg. Dit valt – volgens mij – met name te verklaren door de afwezigheid van financiële prikkels in het systeem. Bij de aanbesteding van zorg – het startmoment van het maken van afspraken - in het sociaal domein, ligt de nadruk op de inhoud van de in te kopen zorg en uiteraard de prijs die daarvoor betaald wordt. Bij resultaatfinanciering is er wel vrijheid en vertrouwen om de zorg vorm te geven naar de wens van de cliënt, maar veel innovatiever wordt het er tot op heden niet van. Veelal wordt er gewoon meer of minder zorg geleverd. En geef ze eens ongelijk. Je wordt namelijk als zorgaanbieder niet beloond voor het anders inrichten van de zorg. Voor innovaties moet je vaak eerst investeren, waarna je pas de effecten kan zien. Waarom investeren als je het niet vergoed krijgt?

Innoveren doen we samen

Ik heb geen pasklaar antwoord op de vraag hoe je innovaties in het sociaal domein tot stand brengt. Wel een visie. Het belang van innovaties zou volgens mij al uitvoerig besproken moeten worden tijdens de aanbesteding. Het gaat erom dat gezamenlijk het gevoel van urgentie ontstaat om te willen innoveren. Samen met het veld, met professionals, inwoners, belangenorganisaties, (jonge) ondernemers en maatschappelijke instellingen. Zij zien de ontwikkelingen en de kansen. Samen – in goed vertrouwen – zou dit opgepakt moeten worden.

Let wel, doe dit wel bedachtzaam. Lukraak experimenteren is niet de oplossing. Een solide businesscase moet hieraan ten grondslag liggen, gebaseerd op betrouwbare data.

Om innovatie interessant te maken voor zorgaanbieders en maatschappelijke partners, moet tegenover het behalen van beoogde effecten (zoals beschreven in deze business case) een financiële compensatie staan. De beoogde effecten gaan verder dan het resultaat van een cliënttraject – deze betreffen ook juist maatschappelijke effecten. Het definiëren en meetbaar maken hiervan is een uitdaging, maar zou moeten leiden tot een flinke innovatieboost. Begin kleinschalig, evalueer, leer en verbeter. Innoveren doen we samen.