Blog

De houdbaarheid van het zorgstelsel binnen de VVT: een uitdaging voor de sector of een maatschappelijk probleem?

Regelmatig verschijnen berichten in het nieuws over de stijgende zorgkosten. Minister van Financiën Wopke Hoekstra stelde[1] begin dit jaar dat de groei van de kosten van de zorg op termijn niet houdbaar en organiseerbaar zijn. “Vooral de zorg heeft het vermogen om als een koekoeksjong andere vogeltjes uit het nest te duwen”.      

 

Wanneer we naar de demografische ontwikkeling van Nederland kijken, is deze stijging verklaarbaar. Volgens de regionale bevolkings- en huishoudensprognose[2] (een samenwerking van het CBS en het PBL) is het aantal 80-plussers in 2050 rond de 2,5 keer zo groot als nu. Daarbij is sprake van een ‘dubbele vergrijzing’: de gemiddelde leeftijd van de ouderen komt steeds hoger te liggen.

 

Naast de stijging van de zorgkosten, is ook een andere belangrijke ontwikkeling gaande. De potentiële beroepsbevolking neemt vanaf 2025 gestaag af[3]. Volgens Actiz[4] loopt het personeelstekort binnen de VVT op korte termijn van 42.979 medewerkers in 2019 op tot 63.971 medewerkers in 2022. Naar verwachting neemt dit tekort steeds verder toe tot 2050.

 

Wat is de houdbaarheid van het zorgstelsel?

Met de kennis dat het aantal ouderen toeneemt en de zorgkosten jaarlijks stijgen terwijl het aantal medewerkers binnen de VVT verder afneemt, rijst de vraag wat de houdbaarheid is van het huidige zorgstelsel. Welke alternatieven zijn denkbaar? Kunnen we deze ontwikkelingen beschouwen als een uitdaging voor de zorgsector, of kan het tij enkel worden gekeerd door dit als een maatschappelijk probleem te beschouwen?

 

Mogelijke oplossingsrichtingen

Allereerst is het van belang om het beschikbare personeel zolang mogelijk vitaal te houden, zodat de beschikbare capaciteit optimaal kan worden benut. Daarnaast kan er worden gekeken naar de vele innovaties binnen de VVT, ideeën of technologieën die helpen om slim om te gaan met de beschikbare capaciteit. En we zien ook een grote rol voor de cliënt, waarbij we, in het kader van de zelfredzaamheid, pleiten voor onderzoek naar wat er vanuit het eigen sociale netwerk kan worden ondervangen. Want het sociale netwerk wordt vaak al benut, maar kan dit nog slimmer?

 

  1. Eigen netwerk: het bevorderen van het ‘durven vragen’

‘Maar je hebt het al zo druk’ is een veelgehoorde uitspraak van ouderen aan hun (klein)kinderen en omgeving. Ouderen durven de naasten niet altijd om hulp te vragen, omdat zij de indruk hebben dat daarvoor geen tijd is en zij anderen niet tot last willen zijn, en ook omdat ze graag hun onafhankelijkheid willen behouden. Juist door deze denkrichting te doorbreken en door de hulpvragers te laten ervaren dat het prima is dat zij een beroep op anderen doen, kan een sfeer ontstaan waarin zoveel mogelijk aanspraak wordt gedaan op het eigen netwerk. Degenen die mantelzorg bieden, kunnen de werkzaamheden juist als bijzonder waardevol ervaren.

 

  1. Eigen netwerk: het benutten van nieuwe mantelzorgers

Om de behoefte aan professionele zorg zoveel mogelijk te verlagen, zodat de beschikbare capaciteit kan worden verdeeld over meer cliënten, pleiten we voor het verder benutten van de mantelzorgers. Daarbij is het de kunst om een beroep te kunnen doen op nieuwe mantelzorgers. Denk daarbij aan kleinkinderen die wekelijks met hun grootouders gaan wandelen om ze in beweging te houden (en wellicht ook schoonmaken in huis), of een volwassene die een half uur naar een ouder rijdt om deze te helpen. Het is geweldig dat het zorgstelsel zo goed is ingericht dat bijvoorbeeld huishoudelijke ondersteuning vanuit de Wmo kan worden aangevraagd, maar de vraag is of dit in alle gevallen werkelijk nodig is wanneer men er meer voor elkaar is. Het zou dus nog slimmer kunnen, als we de saamhorigheid (ook met bijvoorbeeld de buren) bevorderen en dat het meer ‘normaal’ wordt.

 

De gemeenschappelijke deler in beide oplossingsrichtingen is het ‘er meer voor elkaar zijn’.

 

  1. Maatschappelijke uitdaging: het afstappen van de trend van het individualisme en het terugbrengen van de gezamenlijkheid

Wij zijn van mening dat het tij enkel te keren is door een sense of urgency te creëren. Het huidige zorgstelsel is niet houdbaar op de lange termijn. We zullen de uitdaging gezamenlijk moeten aangaan en als individu meer moeten bijdragen om het zorgstelsel in stand te houden, voor zover dit mogelijk is. Dat betekent concreet dat het (weer?) ‘gewoon’ dient te worden dat je bijvoorbeeld voor je buren zorgt.

 

  1. Maatschappelijke uitdaging: het bijstellen van de verwachtingen

Daarnaast pleiten we voor het verschuiven van het nastreven van de vanuit eisen gestelde kwaliteit naar het nastreven van de hoogst mogelijke kwaliteit. In geval van personele en financiële krapte is het nodig om de verwachtingen bij te stellen. Een optie is om de huidige kwaliteitseisen te herzien om de houdbaarheid van het stelsel te kunnen garanderen. Dit om te voorkomen dat hulpbehoevenden in de toekomst worden uitgesloten van de zorg, omdat deze simpelweg niet te leveren is wanneer wordt voldaan aan de hoogste standaarden.

 

Bovengenoemde oplossingsrichtingen zijn niet volledig, maar hebben ons wel aan het denken gezet. Wat is ervoor nodig om de houdbaarheid van het zorgstelsel te kunnen borgen? Wat kan anders of slimmer, en zijn we er dan? Of zijn rigoureuzere veranderingen nodig zoals bijvoorbeeld het opnieuw inrichten van het gehele zorgstelsel of het anders inrichten van woonconcepten of het maatschappelijk bijstellen van verwachtingen?

[1] https://www.ad.nl/politiek/minister-hoekstra-stijgende-zorgkosten-zijn-niet-vol-te-houden~a9a0dbd9/

[2] https://themasites.pbl.nl/regionale-bevolkingsprognose/

[3] https://themasites.pbl.nl/regionale-bevolkingsprognose/

[4] https://www.actiz.nl/stream/actizinfographic-arbeidsmarkt-vvtseptember-2019