Blog

Waarom kennisdeling bijdraagt aan betere zorg?

Door: Robin VandenKerchove

 

Tijdens mijn werk kom ik veel in contact met zorgprofessionals, zo ook nu tijdens een opdracht voor een ziekenhuis waarbij we aan de slag zijn gegaan op het gebied van kennisdelen en registratie van bevoegd- en bekwaamheden. Voor iedereen, maar met name voor hen zijn het bijzondere tijden. De druk én verantwoordelijkheid waar zij, tijdens deze COVID-19 periode, mee om moeten gaan is enorm. Door goede samenwerking en kennisdeling binnen en tussen ziekenhuizen zijn de behandelmethodes inmiddels significant verbeterd ten opzichte van de ‘eerste golf’. Maar hoe kunnen we het delen van kennis verder stimuleren en faciliteren? En, heeft kennisdeling in ziekenhuizen, naast het verbeteren van zorg, ook de potentie om zorglasten onder zorgprofessionals beter te verdelen?

 

Kennisdeling en multi-inzetbaarheid

Gebleken is dat kennisdeling bijdraagt in het lerend en ontwikkelend vermogen van ziekenhuizen[1]. Door het delen van ervaringen, uitwisselen van kennis en het bespreken van behandelmethoden worden zorgprofessionals gestimuleerd en gefaciliteerd om innovatiever in hun werk te zijn. Het delen van kennis vergroot daarnaast de kans op het ontwikkelen van betere, efficiëntere en effectievere behandelmethoden. Naast dat dit positieve effecten heeft voor de cliënt, heeft kennisdeling ook een positief effect op de samenwerking en cohesie tussen afdelingen van de organisatie. Waar afdelingen binnen ziekenhuizen vaak gekenmerkt worden door autonomie, kan door kennisdeling het eenheidsgevoel als organisatie gestimuleerd worden.

 

Binnen deze sector heeft het delen van kennis nog een potentieel voordeel; multi-inzetbaarheid van medisch personeel. Binnen de lopende opdracht hoor ik succesverhalen over het delen van kennis met betrekking tot bijvoorbeeld een beademingsapparaat. Het heeft er toe geleid dat medisch personeel van verschillende afdelingen snel kan bijspringen op de COVID-afdeling. Mede hierdoor kan de hoge werkdruk verdeeld worden over een breder bestand aan zorgprofessionals en kunnen cliënten sneller in aanmerking komen voor behandeling.

 

De organisatie in beweging krijgen

De focus van de zorgprofessional is primair gericht op het leveren van goede zorg. Logischerwijs worden andere werkzaamheden al snel als randzaken bestempeld. Zoals zojuist toegelicht is het delen van kennis voor zorgprofessionals relevanter en urgenter dan ooit. Middels het delen van ‘best practices’ en succesverhalen kunnen zorgprofessionals de potentiële voordelen van kennisdeling, zoals multi-inzetbaarheid en het ontwikkelen van betere en efficiëntere behandelmethoden, realiseren. Het aanstippen van het belang van kennisdeling en het motiveren van zorgprofessionals om daadwerkelijk kennis te delen, zijn de eerste stappen naar het realiseren van deze potentiële baten.

 

Kennisdeling stimuleren, hoe doe je dat?

Het initiatief om kennis te delen moet vanzelfsprekend van de zorgprofessionals zelf komen. Echter kunnen de zorgprofessionals op de achtergrond hierin gefaciliteerd en gestimuleerd worden. Het bestuur van de organisatie speelt hierin een belangrijke rol, door een organisatiecultuur op te bouwen waar kennisdeling op de agenda staat en waar blijvend aandacht voor is[2]. Deze cultuur kenmerkt zich door vertrouwen en veiligheid. Het vertrouwen resulteert in het durven delen en het open staan voor het ontvangen van nieuwe kennis[3]. Zorgprofessionals dienen de ruimte te krijgen om zich uit te spreken, ideeën te delen en met elkaar te sparren. Het organiseren van bijvoorbeeld interdisciplinaire brainstormsessies, seminars en symposia zal niet alleen bijdragen aan een ‘open organisatiecultuur’ maar zal ook direct kennisdeling opleveren. De effecten van kennisdelingen worden versterkt naarmate een groter deel van de organisatie mee gaat in deze verandering in organisatiecultuur. Uiteraard gaat het opbouwen van zo’n cultuur niet over één nacht ijs. De verandering zal de normen, waarden en overtuigingen van medewerkers beïnvloeden. Deze verandering dient geleidelijk doorgevoerd te worden, met aandacht voor het begeleiden en het ‘meenemen’ van alle professionals.

 

Anderzijds kunnen ook IT-platforms helpen bij het delen van kennis tussen zorgprofessionals. Hierbij kan gedacht worden aan een leermanagementsysteem. Dergelijke IT-platforms kunnen de professionals eenvoudig toegang bieden tot alle gedeelde kennis. Bij het overgaan naar een nieuw IT-systeem is continu aandacht nodig voor de waarde die het systeem op termijn oplevert; het eenvoudig delen van kennis en alle positieve gevolgen ervan voor de professional én de cliënt. Middels een zorgvuldig opgesteld communicatieplan dienen de zorgprofessionals van deze toegevoegde waarde overtuigd te worden. Ook dienen de wensen en eisen van de zorgprofessionals geïntegreerd te worden in het systeem. Zij zijn immers de beoogde eindgebruikers van het leermanagementsysteem. Neem hier ruim de tijd voor en verwerk feedback in het systeem. Het is belangrijk dat tijdens en na de implementatie continu afstemming plaatsvindt zodat alle functionaliteiten van het systeem naadloos aansluiten op de wensen en eisen van de zorgprofessionals.

 

De potentie van kennisdeling

We kunnen concluderen dat het delen van kennis binnen de organisatie en ook tussen organisaties de verdeling van zorg, en de verbetering van zorg positief beïnvloedt. Het investeren in kennisdeling binnen de ziekenhuissector lijkt daarbij een ‘safe bet’, die zich, wanneer goed geïmplementeerd, dubbel en dwars zal uitbetalen. De juiste cultuur en goede IT-systemen binnen de organisatie en het opbouwen van een netwerk gebaseerd op inter-organisatorische kennisdeling zijn daarbij essentieel. Voor een rustige en veilige transitie dienen korte lijntjes gehanteerd te worden met de zorgprofessionals, zodat hun wensen en eisen snel verwerkt kunnen worden. Wanneer de transitie afgerond is, dient hier aandacht naar uit te blijven gaan. We willen immers allemaal dat elke cliënt niet alleen nu de best passende zorg ontvangt, maar ook in de toekomst.

“Sharing is caring” en “Knowledge is Power”. Het delen van kennis is – binnen de gehele zorgsector – van onschatbare waarde; zo staan we samen, voor betere zorg.

[1] Lipshitz, R., & Popper, M. (2000). “Organizational learning in a hospital,” The Journal of Applied Behavioral Science, 36 (3), 345-361.

[2] DeLong, D. & Fahey, L. (2000). “Diagnosing cultural barriers to knowledge managemement”, The academey of Management Executive. V.14, No.4, pp. 113-127.

[3] Gruenfeld, D.H., Mannix, E.A., Williams, K.Y. and Neale, M.A. (1996), ‘‘Group composition and decision making: how member familiarity and information distribution affect process and performance’’, Organizational Behavior and Human Decision Process, Vol. 67 No. 1, pp. 1-15.