Praktijkvoorbeeld: Implementatie van waardegedreven zorg in het sociaal domein. Waar staat KANZ+ nu?

Een kleinschalig onderzoek naar hoe waardegedreven zorg geïmplementeerd wordt in de dagelijkse praktijk van KANZ+.

Waardegedreven zorg (internationaal bekend als Value-Based Health Care) richt zich op het realiseren van maximale waarde voor cliënten: resultaten die er daadwerkelijk toe doen, in verhouding tot de totale inzet van middelen over de gehele keten. Waar in de medische zorg veelal de nadruk ligt op behandeluitkomsten, gaat het in het sociaal domein om bredere maatschappelijke doelen, zoals kwaliteit van leven, veiligheid, participatie en ontwikkelperspectief.

In het sociaal domein, waar gezinnen vaak met meervoudige en complexe problematiek te maken hebben, is een domeinoverstijgende en uitkomstgerichte benadering essentieel. Waardegedreven zorg biedt hiervoor een stevig kader. Het ondersteunt professionals bij het centraal stellen van de leefwereld van gezinnen, het versterken van samenwerking over de grenzen van organisaties en domeinen heen en het sturen op duurzame resultaten die betekenisvol zijn voor gezinnen.

KANZ+ is een praktijkvoorbeeld van hoe deze principes vorm krijgen in het sociaal domein. De gezinsgerichte, domeinoverstijgende en uitkomstgerichte werkwijze van KANZ+ sluit naadloos aan op de pijlers van waardegedreven zorg. Om inzichtelijk te maken in hoeverre de uitgangspunten van waardegedreven zorg daadwerkelijk al worden toegepast binnen KANZ+, hebben we een nulmeting uitgevoerd. Alle KANZ+-professionals vulden een vragenlijst in en we hebben verdiepende interviews gehouden. Dit biedt een beeld van de huidige stand van zaken: waar staan we nu? Welke stappen zijn al gezet? En welke ontwikkelpunten staan de komende periode centraal?

-> Direct naar het onderzoek

KANZ+ biedt ondersteuning aan de meest kwetsbare gezinnen 

Voor sommige gezinnen stapelen (ernstige) problemen zich op in meerdere leefgebieden tegelijk, zoals de opvoeding van de kinderen, het voeren van het huishouden, individueel welzijn van gezinsleden, partnerrelatie en handhaving in de maatschappij. De kinderen in deze situaties kunnen niet meer tot ontwikkeling komen. Traditionele vormen van hulp, die zijn ingericht per domein of voorziening, sluiten lang niet altijd aan op de complexe realiteit van deze gezinnen. 

KANZ+ is opgericht om juist voor deze gezinnen het verschil te maken. Het is een integraal team van professionals met verschillende expertises (o.a. jeugdhulp, participatie, Wmo, financiën, wonen en ggz), zonder schotten. Gezamenlijk nemen zij verantwoordelijkheid voor elk gezin. Het doel is om ontwikkelingsbedreigingen voor kinderen weg te nemen en gezinnen duurzaam te ondersteunen in het hervinden van de regie over hun leven. Wat telt, is niet de interventie op zich, maar het resultaat dat voor het gezin van betekenis is. KANZ+ legt zo de focus op betere hulp met betere en meer duurzame resultaten.  

De manier van werken bij KANZ+ sluit in veel opzichten aan bij de principes van waardegedreven zorg. Key Groep is sinds een aantal jaar partner van KANZ+ en ondersteunt onder andere bij het vertalen van deze principes naar de praktijk. Samen hebben de initiatiefnemers van KANZ+ en Key Groep onderzocht welke stappen nodig zijn om waardegedreven werken daadwerkelijk te implementeren. Dit omvatte onder andere het in kaart brengen van benodigde expertises, het inrichten van samenwerkingen met partners, nadenken hoe de relevante uitkomsten van zorg gemeten kunnen worden en het onderzoeken van financieringsmogelijkheden. Met deze aanpak wordt een nieuwe werkwijze gevormd in het sociaal domein die zowel professionals als gezinnen meer perspectief biedt.   

Datagedreven werken 

De professionals vormen een hecht en gedreven team dat voortdurend kijkt naar wat werkt en wat nodig is voor het gezin. In samenwerking met collega’s van DataDocs heeft Key Groep tools ontwikkeld die het mogelijk maken om de uitkomsten van hulp systematisch te meten: de praatplaat en de kleurenkaart. Deze vormen een belangrijke basis om te kunnen leren en verbeteren. De praatplaat ondersteunt begeleiders om met gezinnen in gesprek te gaan over wat voor hen relevant en belangrijk is. De kleurenkaart wordt door hulpverleners ingevuld om risico’s in kaart te brengen en deze in de tijd te monitoren. Zo ontstaat er een gedeeld beeld van de situatie, gedragen door zowel het gezin als de hulpverlener, en wordt de voortgang op een inzichtelijke en meetbare manier gevolgd. Deze focus op de voor het gezin relevante uitkomsten sluit mooi aan bij de principes van waardegedreven zorg.

Pijlers van waardegedreven zorg 

Het uitgangspunt van waardegedreven zorg is het realiseren van een zo hoog mogelijke zorgwaarde voor elke cliënt. Binnen waardegedreven zorg zijn de volgende pijlers essentieel: 

1. Organiseer de zorg rondom een helder gedefinieerde cliëntengroep en stel vast wat voor hen de meest relevante uitkomsten van zorg zijn
   Het afbakenen van de doelgroep waarvoor je maximale waarde wilt realiseren. 
2. Breng professionals met de juiste expertise bij elkaar en maak ze samen verantwoordelijk voor het verhogen van zorgwaarde voor de doelgroep
   Hulp wordt georganiseerd in multidisciplinaire teams waarin in verschillende expertises structureel samenwerken, vanuit gezamenlijke verantwoordelijkheid en met mandaat.  
3. Meet en verbeter de zorguitkomsten voor iedere cliënt
   De effectiviteit van hulp wordt systematisch gemeten: bij de start, tijdens het traject, direct na afronding én op korte en lange termijn daarna. Hiermee wordt een continu verbetercyclus ingericht. 
4. Maak slim gebruik van ondersteunende technologie en data 
   Door eigen data te verzamelen, te vergelijken (bijvoorbeeld met landelijke benchmarks) en te analyseren, kan het team steeds beter worden in het leveren van waardevolle hulp.
5. Gebundelde betaling
   In plaats van versnipperde financiering uit verschillende regelingen (zoals Wmo, participatie, Jeugdwet en de zorgverzekeringswet) streven we naar een gebundelde bekostiging.
6. Geografische expansie van best practices
   Als de aanpak effectief blijkt, kan deze opgeschaald of gedeeld worden zodat de verbeterde zorg voor meer mensen beschikbaar wordt. 

Onderzoek

Tussentijds onderzoek naar de doorvoering van waardegedreven zorg bij KANZ+ 
 Om te onderzoeken in hoeverre KANZ+ inmiddels volgens de principes van waardegedreven zorg werkt, hebben we een onderzoek uitgevoerd onder de KANZ+-professionals. 

Onderzoeksopzet: 

• Vragenlijst: Twaalf teamleden vulden een gevalideerde vragenlijst1 in. De totaal 25 vragen zijn verdeeld over zeven thema’s: 

1. Multidisciplinaire samenwerking 
2. Uitkomstmeting 
3. Kosten en vergoedingen 
4. Samenwerking en kennisdeling
5. IT en data
6. Cultuur en verantwoordelijkheid 
7. Strategie en organisatiebeleid¹ 

Elke vraag kreeg een score van 1 (laagste mate van toepassing) tot 5 (hoogste mate van toepassing), waarbij het gemiddelde van deze scores de totaalscore per thema bepaalde 

• Interviews: Vier verdiepende interviews met KANZ+-professionals gaven extra context bij de resultaten. 

Door deze combinatie van kwantitatieve en kwalitatieve data werd duidelijk hoe KANZ+ ervoor staat bij de implementatie van waardegedreven werken en waar verdere ontwikkelkansen liggen. 

¹Westerink, H. J., Steinmann, G., Koomans, M., van der Kemp, M. H., & van der Nat, P. B. (2024). Value–based healthcare implementation in the Netherlands: a quantitative analysis of multidisciplinary teamperformance. BMC health services research, 24(1), 224. https://doi.org/10.1186/s12913– 024–10712–x

Resultaten 

De uitkomsten laten zien dat KANZ+ een stevige basis heeft gelegd met de principes van  waardegedreven zorg. Vooral de cultuur, het eigenaarschap van professionals en het strategisch beleid scoren hoog. Tegelijkertijd zijn er thema’s die meer aandacht vragen, zoals financiering en datagedreven werken. Precies daar liggen de kansen voor de komende jaren: verder bouwen aan een werkwijze die uitgaat van wat gezinnen nodig hebben én duurzaam wordt ondersteund door de juiste systemen en middelen. 

Het team van KANZ+ is breed multidisciplinair samengesteld en kent vaste overlegmomenten. Iedere twee weken komen alle professionals samen. In deze bijeenkomsten staat de verbetercyclus centraal: enerzijds in de vorm van casusoverleg, waarin individuele gezinnen worden besproken, en anderzijds door het initiëren van structurele verbeteringen. Denk daarbij aan de samenwerking met partners, de inrichting van processen en de verdere ontwikkeling van de aanpak. Verbeterpunten kunnen door iedereen in het team worden ingebracht en worden periodiek opnieuw besproken om de voortgang te bewaken. Zo ontstaat een continu leerproces waarin systematisch wordt gekeken hoe KANZ+ de zorg verder kan verbeteren. 

Het thema met de hoogste score is het thema ‘cultuur en verantwoordelijkheid’, met een score van 4,4 op 5. Binnen het team heerst een sterk gevoel van eigenaarschap. De hulpverleners zijn gedreven en intrinsiek gemotiveerd om het beste te doen voor de gezinnen. Medewerkers krijgen de ruimte om samen met de gezinnen per situatie af te wegen wat het meest passend is.  

Hulpverleners durven kritisch te zijn op zichzelf en op elkaar, en weten elkaar goed te vinden. Onderling wordt makkelijk om hulp gevraagd, en er is sprake van collegiale betrokkenheid. Ook vanuit het management wordt het gevoel gegeven dat iedereen ertoe doet en gewaardeerd wordt. Dit draagt bij aan een gedeeld verantwoordelijkheidsgevoel voor het gezin, waarbij ieder teamlid zijn rol pakt: 

“Iedereen pakt zijn rol, doet wat gedaan moet worden, en zegt wat gezegd moet 

worden.” 

Tegelijkertijd liggen er kansen om de principes van waardegedreven zorg te versterken. De betrokkenheid van gezinnen bij de evaluatie en verbetering van de hulpverlening is nog beperkt, mede door de complexiteit van de problematiek. Om gezinnen te ondersteunen bij het communiceren van hun wensen en behoeften is daarom in 2024 een praatplaat ontwikkeld. Deze vindt steeds meer aansluiting bij de werkwijze van professionals, terwijl tegelijkertijd stappen worden gezet om de uitkomsten structureel te verzamelen en met elkaar te delen. 

Binnen het team scoort het kostenbewustzijn, het thema ‘kosten en vergoeding’, het laagst, met een gemiddelde van 2,5 op 5. Dit is verklaarbaar, omdat de verantwoordelijkheid voor passende financiering op managementniveau ligt en niet bij de professionals zelf. Dankzij de gekozen financieringsvorm, waarbij geen beschikking nodig is, kan het team de volledige aandacht richten op het gezin en doen wat nodig is. Tegelijkertijd is het, zeker vanuit de principes van waardegedreven zorg, belangrijk inzicht te hebben in de verhouding tussen kosten en behaalde resultaten, en dit ook binnen het hele team te delen. Hierdoor kan de meerwaarde van deze werkwijze worden onderbouwd en duurzaam worden geborgd. 

De resultaten laten zien dat de samenwerking binnen het team KANZ+ hoog scoort. De aansluiting met externe partners is uitdagender. Regels en financieringsstructuren van andere organisaties maken domeinoverstijgende samenwerking lastig. Bovendien leeft deze vernieuwende aanpak nog niet genoeg bij externe partners.  

Tot slot liggen er ook kansen op het gebied van IT en datagedreven werken. De informatie uit de praatplaat en kleurenkaart wordt opgenomen in de cliëntdossiers, maar een geïntegreerd en overzichtelijk dashboard waarin deze gegevens samenkomen ontbreekt nog. Hierdoor is leren op teamniveau beperkt mogelijk en blijven patronen in uitkomsten soms onderbelicht. 

Toekomstbeeld 

KANZ+ is op het gebied van waardegedreven zorg binnen het sociaal domein een voorloper.  Een hecht multidisciplinair team, het geven van ruimte aan professionele autonomie en het werken met uitkomsten die voor gezinnen relevant zijn, zijn thema’s die binnen KANZ+ hoog worden gescoord. Tegelijkertijd is duidelijk waar de uitdagingen liggen: structurele cliëntbetrokkenheid, inzicht in kosten en opbrengsten en betere benutting van data voor reflectie en verbetering. De aanpak van KANZ+ biedt inspiratie én concrete aanknopingspunten voor organisaties die continu willen werken aan het verhogen van de zorgwaarde voor de mensen om wie het gaat.  

KANZ+ is geen reguliere samenwerking tussen partijen. Het is een fundamenteel andere manier van organiseren: integraal, gezinsgericht, domeinoverstijgend, een gedeelde verantwoordelijkheid en mandaat en uitkomstgericht. Geen strijd om budgetten of doorverwijzingen, maar collectieve verantwoordelijkheid voor wat gezinnen écht nodig hebben. 

In die zin laat KANZ+ zien wat er mogelijk is in het verbeteren van de zorg voor deze gezinnen. Het is geen blauwdruk, maar een voorbeeld van wat wél kan als je anders durft te denken én te doen. 

Aan de slag? 

Ben je benieuwd hoe jouw organisatie stappen kan zetten richting waardegedreven zorg?
Of loop je tegen drempels aan rond financiering, uitkomstmeting of samenwerking? 

📞 Neem contact op –  we denken graag met je mee.
Samen brengen we waardegedreven zorg van visie naar resultaat.